Tussen 1870 en 1900, tijdens de periode van de industriële revolutie verdubbelde de amsterdamse bevolking van 250.000 naar 500.000 inwoners. De bevolkingsgroei na 1850 kwam aanvankelijk vooral terecht in de binnenstad, die in 1889 een record bereikte van zo’n 310.000 inwoners. Vooral in de Jordaan nam de bevolkingsdichtheid sterk toe. Na 1889 begonnen de amsterdamse woonwijken zich buiten de oude singelgracht uit te strekken. De woonomstandigheden van de arbeiders in de kelder- en zolderwoningen waren erbarmelijk.

Aandacht voor de huisvesting van de arbeiders was in de negentiende eeuw vooral een zaak van het particulier initiatief. De voorlopers van de woningcorporaties waren semi-filantropische instellingen, zoals de vereeniging ten behoeve der arbeidersklasse die al in 1852 werd opgericht.

Op de foto is een gedeelte van de Jordaan te zien waar vanaf 1860 door de voorlopers van de corporaties diverse complexen zijn gebouwd, bijvoorbeeld aan de Willemsstraat, Palmstraat en Goudsbloemstraat. De corporatiewoningen in dit deel van de Jordaan zijn inmiddels grotendeels in bezit van Ymere en Woonmaatschappij. Op aandringen van de Vereeniging ten behoeve der Arbeidersklasse liet de gemeente destijds de Goudsbloemgracht dempen vanwege de verschrikkelijke woontoestanden en de vele gangen die op de gracht uitkwamen. Op de gedempte gracht werd vervolgens de Willemsstraat aangelegd en werden arbeiderswoningen gebouwd.

De Dubbeltjespanden aan de Mauritskade zijn vanaf 1870 gebouwd door de Bouwmaatschappij tot Verkrijging van Eigen Woningen en momenteel in bezit van De Key. Het aantal woningen dat voor 1900 werd opgeleverd als resultaat van dergelijke initiatieven bedroeg echter nog geen 4.000. Het grootste deel van de corporatiewoningen gebouwd voor 1909 bestaat dan ook uit later aangekochte particuliere huurwoningen, bijvoorbeeld in de Pijp.

Terug naar de overzichtspagina