In Amsterdam wonen de meest uiteenlopende mensen. Daar staat de stad al van oudsher bekend om. En al die mensen zoeken de woning voor hun leefsituatie. Er zijn ook groepen mensen die zelf – tijdelijk – niet in hun huisvestingsbehoefte kunnen voorzien. Dit kan liggen aan een diverse oorzaken, soms financieel, maar ook fysieke of psychische problemen. Ook deze groepen mensen moeten ergens wonen. En daarom is er Maatschappelijke opvang.

Wat is Maatschappelijke opvang?
Maatschappelijke opvang is het tijdelijk bieden van onderdak en/of begeleiding aan personen die, door een of meerdere problemen, niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving. De opvang in instellingen is bedoeld als een tijdelijke voorziening, waar zo min mogelijk mensen, zo kort mogelijk verblijven. Het betreft ondermeer opvang van dak-en thuislozen, crisisopvang en vrouwenopvang. De instellingen die werkzaam zijn op dit gebied verlenen ook tijdelijke hulp aan mensen die zich in een gewone thuissituatie bevinden.

Maatschappelijke opvang en de rol van corporaties
De woningcorporaties voelen zich als maatschappelijk ondernemers verantwoordelijk voor adequate huisvesting van mensen die daarin niet (helemaal) zelfstandig kunnen voorzien. Het maakt daarbij niet uit of dat is vanwege een smalle beurs, vanwege ouderdom of handicap, of vanwege psychosociale problemen. Corporaties leveren een inspanning als het gaat om het voorkomen van huisuitzettingen. Als het wel zo ver komt dat iemand geen dak meer boven zijn hoofd heeft, doen de corporaties ook het nodige om deze mensen passend op te vangen. Met als uiteindelijk doel dat zij zo zelfstandig mogelijk kunnen leven.

Corporaties leggen zich uiteraard primair toe op de rol van huisvester of ontwikkelaar van het vastgoed. Ze kunnen zorgen voor woningen, kleinschalige woonvormen of opvangtehuizen. Ze spelen ook een belangrijke rol in het sociaal beheer van wijken en buurten, met andere woorden in de zorg voor leefbaarheid. Maar de inbreng van andere partijen is daarbij onontbeerlijk. De centrale stad en de stadsdelen kunnen initiatieven van corporaties faciliteren door geschikte locaties aan te bieden, ambtelijke capaciteit beschikbaar te stellen en eventueel middelen uit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) te verstrekken om initiatieven haalbaar te maken. En de ‘zorg voor de zorg’ is uiteraard in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van de maatschappelijke dienstverlening en de welzijnsorganisaties. Een goed georganiseerde en toegeruste maatschappelijke opvang is in onze ogen dan ook essentieel. Een goed werkende keten maakt dat het geheel van de inspanningen van partijen meer wordt dan de som der delen.

Maatschappelijke opvang staat soms op gespannen voet met de leefbaarheid in buurten en wijken. De opvangtehuizen staan niet meer achter hoge omheiningen of in het groen buiten de stad, zoals vroeger nog wel eens het geval was in Asterdorp of Zeeburgerdorp. De tehuizen en de kleinschalige woonvormen staan in de stad, in de wijk en in de buurt. Dat creëert op zichzelf weer een belangrijk dilemma. De reïntegratie van mensen is kansrijker als zij in hun dagelijkse doen en laten in aanraking komen met de ‘normale’ samenleving. Maar niet iedereen ziet met genoegen een opvangtehuis komen in de buurt. Omwonenden kunnen het prima vinden dat er opvang is, maar zij hebben dat liever niet bij hen in de straat. En die weerstand is vaak heftig. Want het kan overlast geven, en wat voor mensen zijn het? Wat zijn de risico’s voor kinderen in de buurt als er ex-delinquenten of drugsverslaafden wonen? In een compacte stad als Amsterdam is de houding nogal eens: “Not in my backyard”. Het vraagt van bestuurders en directies van corporaties en andere instellingen goede afspraken, uitstekende communicatie maar ook doorzettingsvermogen om uiteindelijk toch een voorziening in een buurt te realiseren. Tot 2010 zullen de Amsterdamse corporaties 150 woningen per jaar beschikbaar stellen voor projecten van begeleid wonen van dak- en thuislozen. Tot op heden waren dit er 50 per jaar. De doorstroming vanuit de opvangvoorzieningen wordt hiermee gestimuleerd zodat er plaatsen vrijkomen voor mensen die intensieve begeleiding nodig hebben.

Concrete projecten waarbij organisaties voor maatschappelijke dienstverlening samenwerken met corporaties zijn bijvoorbeeld:

Young1. Een project waarbij jongeren zowel een werktraject als een woontraject doorlopen. Dit project gaat binnenkort van start.

Sociaal pension de Varikstraat. In de Varikstraat woenn mensen die door hun harddrugsverslaving dak-of thuisloos zijn geworden.

Houvast. De stichting Houvast biedt voormalig dak-en thuislozen de kans om werkervaring op te doen. Ze werken 32 uur per week als klusjesman en doen het huurdersonderhoud in complexen met een maatschappelijke functie, zoals opvangtehuizen.

Verder lezen:
Het essay over maatschappelijke opvang, verschenen in het Jaarboek 2006 van de Federatie.
Download hier het volledige Jaarboek 2006 (pdf).
Nul20 van juli 2006 had als thema het souterrain van de woningmarkt.
Zie het bericht over het project Uitstroom uit maatschappelijke opvang.