Themabijeenkomst Pakhuis de Zwijger: van wie is de volkshuisvesting?

Koploper in Europa

Elsinga sprak over hoe de volkshuisvesting in Nederland sinds de jaren 80 van de vorige eeuw – de volkshuisvesting was toen van iedereen - in verval is, maar op Europese schaal nog altijd koploper is ten opzichte van landen als Oostenrijk, het Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Zweden. Dat verval is, volgens haar, puur een beleidskeuze geweest maar zij is blij dat volkshuisvesting inmiddels weer op de politieke agenda staat.  

Anne Wilbers is het met Elsinga eens dat wonen cruciaal is voor het welzijn van mensen en dat van de maatschappij. Zij vindt het moeilijk te verkroppen dat volkshuisvesting als maatschappelijke voorziening louter betaald wordt door de huur van de mensen met de laagste inkomens. Dat is de enige inkomstenbron van de corporatie en daarvan moet ze alle opgaven betalen, zoals woningen onderhouden, renoveren en verduurzamen. Die inkomsten bepalen ook weer hoeveel corporaties kunnen lenen om huizen te bouwen. 

Geen overheidsgeld voor corporaties

Huurders zijn – zo bleek tijdens gesprekken die Anne Wilbers voerde tijdens de huurbevriezing in de eerste helft van dit jaar – verbaasd dat woningcorporaties geen overheidsgeld ontvangen. Daarbij betalen corporaties ook nog allerlei belastingen, een die eigenlijk bedoeld is voor belastingontwijking van multinationals. Dat loopt spaak. 

Volkshuisvesting is volgens haar een maatschappelijke voorziening, waarvan iedereen profijt heeft. Zonder sociale huur zou de stad er heel anders uitzien. 

Voordat het panel, met Zeno Winkels, Natasja van den Berg, Bob Witjes en Anke Huntjens, aan het woord kwam, was de tussenconclusie: de volkshuisvesting is van ons allemaal, maar de verantwoordelijkheid wordt bij een kleine groep mensen neergelegd.

Huur verlieslatend

Corporaties leggen toe op de huur: per jaar komen ze, door alle opgaven, 900 euro per woning tekort. Betaalbaarheid voor huurders is heel belangrijk. Huurders moeten, wat Anne Wilbers betreft, langjarig duidelijkheid en zekerheid krijgen. Door een gebrek aan middelen moeten corporaties hun opgaven temporiseren. Langzamer dan dat de stad verwacht en wat de huurders willen. 

Dat geldt ook voor de bouw van woningen. Anke Huntjens, bestuurder bij Eigen Haard, vindt dat corporaties zich maximaal moeten inspannen om hun opgaven te realiseren. Dat mag volgens haar niet betekenen dat ze tegen de klippen op moeten lenen.  

Overheid verantwoordelijk stellen

Zeno Winkels, algemeen directeur van de Woonbond, wijst erop dat de discussie niet alleen over de portemonnee moet gaan. Hij hoort te weinig over de urgentie: 400.000 mensen in ons land zoeken een woning en als je hier door Amsterdam loopt dan zie je mensen uit prullenbakken eten. Dat zijn mensen die vaak op straat wonen. Dat is zo urgent en daarvan ziet hij te weinig terug in het gesprek. 

Het is iets dat in de grondwet staat: wonen is een grondrecht. We moeten onze overheid verantwoordelijk stellen om het te regelen, vindt Winkels. Hij meent dat de volkshuisvesting van de maatschappij is. Voor leefbare buurten wordt steeds naar corporaties gekeken. Die zorgen voor mooie, leefbare buurten en daardoor voorkom je ghetto’s. Dat is een belangrijke taak van woningcorporaties. Daar zou iedereen bij betrokken moeten zijn als samenleving, want we plukken er ook allen de vruchten van. 

In dat licht is het vreemd dat de overheid belasting heft bij woningcorporaties. Het is hetzelfde als belasting heffen bij scholen. Dat gebeurt ook niet. 

Verbetering financiële positie huurders en woningcorporaties

Wil je via subsidies de woningbouw en corporaties helpen, dan moet je de huurtoeslag hervormen en de financiële positie van corporaties verbeteren, meent Bob Witjes, senior advies woningmarkt bij onderzoeksbureau RIGO. Het prestatiemodel van de corporaties is, volgens hem, op lange termijn niet houdbaar. Op korte termijn kunnen ze nog wel sluitende begrotingen leveren, maar moeten ze nieuwbouwprojecten en andere investeringen steeds vaker uitstellen.

Dat probleem wordt de komende jaren alleen maar groter. Hij pleit voor het afschaffen van de hierboven genoemde belastingen en voor het kostendekkend maken van de huren. Voor de huurders die deze hogere huren niet kunnen betalen, zou de overheid met huurtoeslag of inkomensondersteuning moeten komen. 

Maatschappelijke waarde van volkshuisvester

Natasja van den Berg, voorzitter van de maatschappijraad van Stadgenoot, vindt dat we ons veel meer moeten realiseren hoe waardevol volkshuisvesters voor ons zijn. We hebben een verantwoordelijk om corporaties te stutten, ze zijn van ons allemaal. Ook woningeigenaren hebben er baat bij dat Amsterdam een goed functionerende stad is. Dus moeten we ook bereid zijn om daarvoor belasting te betalen.